Fragment

De Openbaring van Jezus Christus

Toen Johannes rond het jaar negentig om zijn geloof gevangen zat op het eiland Patmos,
ontving hij een bijzonder visioen waarin God, de kerk informatie gaf over dingen die in
de toekomst zouden gaan gebeuren. Over dat visioen schreef Johannes zelf:

1De Openbaring van Jezus Christus die God Hem heeft gegeven om zijn dienstknechten
te tonen wat spoedig moet gebeuren. (Openbaring 1:1)

Dikwijls spreken wij in de volksmond over de Openbaring van Johannes, maar de Johannes
zelf spreekt over de Openbaring van Jezus Christus. Het geschrift wordt onder de
moeilijkste van de Bijbel gerekend.
De gebeurtenissen die de Openbaring beschrijft, mogen dan moeilijk te begrijpen zijn,
toch staat er maar weinig in de profetie dat niet ook elders in de Bijbel staat. Nu is het een
schrale troost dat ook die teksten doorgaans niet bekend staan als ‘makkelijk’. Kortom; het
boek waar je nu aan gaat beginnen is het werk van jaren om wat moeilijk is makkelijk te
maken. Maar je bent als lezer gewaarschuwd. Het boek dat je nu in handen hebt is dik en
het onderwerp is stevige kost. Weet dus waar je aan begint.

Bij de Openbaring denken we al snel aan de oordelen die voorafgaan aan de wederkomst
van Christus maar Johannes ziet ook Gods troon in de hemel en dat wat hij daarover
schrijft maakt veel duidelijk van wat er in de Thora wordt gezegd over de tabernakel.
Bijna terloops wordt er veel duidelijk over de relatie tussen God de Vader en de Zoon en
die tussen de Zoon en de Heilige Geest. Er komen onderwerpen aan de orde als de toekomst
van de kerk, de opname van de gemeente, het herstel van Israël, de betekenis van
de Joodse offers en feesten, het verloop van de grote verdrukking, de rol van de antichrist,
het Duizendjarig Rijk, het nieuw Jeruzalem en nog veel meer.

Het is niet overdreven om te stellen dat goede kennis van de betekenis van de Openbaring,
zoals we dit hier nastreven, een beter inzicht mogelijk maakt in alle belangrijke onderwerpen
van de Bijbel. Toch lijkt de Openbaring haar boodschap maar met tegenzin prijs te geven. De weg van de kerk met het boek is een hobbelige geweest. De boodschap leek voor haar vaak meer
een verborgenheid dan een openbaring. Het boek heeft voor menig gelovige iets van de
sfinx uit het verhaal van de Griekse Oedipus: een monster dat iedere voorbijganger doodde,
die zijn raadsel niet kon oplossen. Dit is jammer. Het gewicht dat God aan deze profetie
geeft, is bijzonder hoog. Het boek eindigt met de woorden:

18Want ik getuig aan ieder die de woorden van de profetie van dit boek hoort: Als iemand
iets aan deze dingen toevoegt, zal God hem de plagen toevoegen die in dit boek
geschreven zijn. 19En als iemand afdoet van de woorden van het boek van deze profe30
tie, zal God zijn deel afdoen van het boek des levens, en van de heilige stad, van de
dingen die in dit boek geschreven zijn. (Openbaring 22:18-19)

De Openbaring mag dan een van de moeilijkst te begrijpen delen van de Bijbel zijn, maar
wie de moeite doet om het te doorgronden, zal merken dat het die moeite meer dan
waard is. En wat is er mooier, dan om dit onderzoek te beginnen met de woorden in gedachten,
waarmee Johannes de profetie begint?
‘Gelukkig is hij die de woorden van de profetie bewaart!’


Prolegomena
Wie over een onderwerp als dit een boek schrijft, zal zich moeten verantwoorden voor
zijn exegetische keuzes. In de theologie noemt men dit prolegomena wat zoveel betekent
als ‘de dingen die van tevoren gezegd moeten worden’.

Mijn fascinatie voor de Openbaring begon met de tekst uit hoofdstuk één, dat God mensen
zegent die deze profetie lezen. Mijn eerste gedachte was: dat wil ik wel. De tweede
gedachte was: als God mensen zegenen wil als ze dit boek lezen, dan moet het niet aan
Hem liggen dat bijna niemand lijkt te begrijpen wat de tekst zegt!

Mijn exegetische keuzes aan het begin van de studie van dit onderwerp waren beïnvloed
door het evangelische gedachtegoed en het reformatorische 'Sola-Scriptura', zonder dat ik
dat toen als frisse twintiger zo zou hebben kunnen duiden. Net als kerkvader Justinus
Martyr (Martelaar 100-165) zo leerde ik later, geloofde ik dat de Schrift als individu kan
worden gelezen. Hiervoor was volgens Justinus niet veel meer nodig dan een gezond verstand
en een goede leesvaardigheid. Ik ben het wel eens met Justinus. Als we immers eerst
gepokt en gemazeld in een bepaalde denkwijze of theologie zouden moeten zijn voor we
de Bijbel zouden kunnen lezen, dan zou dat Gods Woord tot een boek voor ingewijden
maken. Dat soort voor ingewijden kennis kenmerkt de roomse Kerk van de Middeleeuwen
en afgoderij door de eeuwen heen. Zo is de Bijbel niet bedoeld. God geeft Zijn boodschap
voor alle mensen en niet alleen voor een elite van hoog-geestelijken.

Ik hoopte daarom, om met Justinus te spreken, dat ik een gemiddeld gezond verstand had
en dat als ik de Openbaring zou gaan lezen, de boodschap ervan wel snel duidelijk zou
worden. Die hoop werd al spoedig op de proef gesteld. Nadat ik de tekst had gelezen, begreep
ik er minder dan niets van. Er zat daarom niets anders op dan om het nog maar eens
te lezen en nog eens en nog eens, enzovoort. Ik leerde stukken uit mijn hoofd, overpeinsde
ze, las ze en herlas ze keer op keer op keer op keer en gaf niet op. Sommige stukken
moet ik beslist meer dan honderd keer hebben gelezen. Zo kroop ik elke dag, vergezeld
van mijn aantekeningenboekje, maandenlang al lezend, voetje voor voetje, vers voor vers,
steeds verder door het visioen.

Daarbij moet ik eerlijkheidshalve toegeven dat ik dikwijls dagenlang met mijn handen
naar de hemel en met glazen ogen naar de tekst heb zitten kijken met een blik van: ‘wat
moet dit nu weer betekend’?

Het aantal keer dat ik ervoer dat God mij daarna de uitleg heeft gegeven, zal ik hier niet
overdrijven om niet de indruk te wekken dat alles wat in dit boek staat geïnspireerd is en
daarom het einde van alle tegenspraak, maar het heeft mij vaak bemoedigd.

Een ander uitgangspunt dat ik had, was dat de tekst van de Bijbel goed is zoals ze is. Er
zitten dus geen tegenstrijdigheden, geen fouten in de profetie en er ontbreken geen stukken
informatie. Het is de taak van de lezer om de profetie te begrijpen en de oplossing
daarvoor staat in de tekst. De belangrijkste uitdaging is om daar niet overheen te lezen.
Een derde uitgangspunt dat daar ook dichtbij komt, is dat God de Bijbel heeft gegeven en
dat deze betrouwbaar en genoegzaam is. Dit laatste betekent dat de Bijbel genoeg informatie
bevat. Er is buiten de Bijbel geen andere bron nodig om deze te begrijpen. Als dat
wel zo zou zijn, zou er nooit met zekerheid iets over welk onderwerp in de Bijbel dan ook
kunnen worden gezegd, omdat je nooit zou kunnen weten of er nog ergens een boek of
geschrift bestaat dat nodig is om de Bijbel ‘echt’ te kunnen begrijpen.

Een vierde uitgangspunt betreft de vraag hoe letterlijk de tekst van de Openbaring moet
worden gelezen.

Er wordt wel eens gezegd dat de Bijbel geestelijk moet worden gelezen en begrepen. Wat
dat precies inhoudt heb ik nooit goed begrepen. Zelf ga ik ervan uit dat teksten zo letterlijk
als maar enigszins kan, gelezen moeten worden. Bij het lezen van de Openbaring (en
ook de rest van de Bijbel) hanteer ik als regel dat wat geen symbool hoeft te zijn, dit het ook
niet is.
Zo staat bijvoorbeeld in hoofdstuk dertien dat het beest tweeënveertig maanden macht
heeft op de hele aarde. De tekst zegt dan drie dingen: er is een beest, dat beest heeft macht
en dat heeft hij gedurende tweeënveertig maanden.
Als al deze zaken geestelijk of symbolisch zouden moeten worden geïnterpreteerd, kun je
met deze tekst alle kanten op. Dan kan je niet weten of dit beest iets, iemand of een systeem
is, of zijn macht wel of niet echt is, en of zijn macht tweeënveertig maanden of misschien
tweeënveertig dagen, weken of jaren zal duren. Daar worden we niet veel wijzer
van.
Als we ervan uitgaan dat de tekst zo veel mogelijk letterlijk moet worden gelezen, is de
mogelijke betekenis veel beperkter. Iedereen is het er wel over eens dat er geen echt beest
(dier) bestaat of kan bestaan dat macht kan hebben over al de mensen op aarde. Dit beest
moet dus een symbool zijn voor iets of iemand die dat wel kan. Er is geen reden om de in
deze voorbeeldtekst genoemde macht, symbolisch te zien. Symbolische macht is geen
macht.
Dat het beest gedurende een periode van tweeënveertig maanden macht zal hebben, kan
dan ook letterlijk worden begrepen. Een maand is een algemeen erkende periode. Er is in
die tekst geen reden te vinden waarom we zouden aannemen dat die maand symbolisch
zou moeten zijn. Zolang deze periode van tweeënveertig maanden niet in conflict komt
met een andere tekst, is het goed om ervan uit te gaan dat hier (ongeveer) drieënhalf jaar
mee wordt bedoeld.
Bij mijn studie ben ik tot de volgende conclusie gekomen: meestal worden de hoofdpersonen
symbolisch omschreven en wat zij doen en hoelang dit duurt, letterlijk.

Wat mij dikwijls heeft gefascineerd is hoe compact de tekst is. De Openbaring lijkt wel
een minimalistisch kunstwerk. Er staat geen woord te veel in de tekst. Bijna elke zin barst
van de informatie die om uitleg vraagt. Het klinkt wat dramatisch en het is ook niet op de
hele tekst van toepassing, maar dikwijls heb ik het gevoel gehad dat als er ook maar één
zin minder in zou staan, dat dan de profetie niet meer uit te leggen zou zijn.

Al in de tachtiger jaren van de vorige eeuw begon ik mijn zoektocht, zonder naslagwerken,
zonder kennis van de apocalyptische literatuur en zonder kennis van de (vaak ten
onrechte overdreven hoeveelheid) verschillende visies op de Openbaring, maar vol vertrouwen
dat God een boodschap heeft gegeven die te begrijpen moet zijn. Verder had ik een
goede concordantie, een Bijbelse encyclopedie, een woordenboek, de Online Bible en een
tekstverwerker. Met deze eenvoudige principes en hulpbronnen kwam ik steeds verder
met het begrijpen van de tekst. Mijn werkwijze leek een beetje op wat Paulus in een andere
context zei:

20Ik stelde er mijn eer in (…) om niet op eens anders fundament te bouwen, 21maar om
te handelen naar hetgeen geschreven staat. (Romeinen 15:20-21)

Gaandeweg herkende ik structuren, verbanden en betekenissen. Mijn uitgangspunten
bleken juist te zijn geweest. De Bijbel heeft alles aan boord om de Openbaring te kunnen
begrijpen.
Na een jaar mocht ik ervaren dat ik op de meeste vragen die zich aandienden, een antwoord
had gevonden… Tenminste, in mijn grenzeloze naïviteit dacht ik dat toen.
Gaandeweg kwamen er, tot op de dag van vandaag (eind 2025) elke keer als ik de Openbaring
lees, steeds weer nieuwe vragen en gelukkig ook telkens weer nieuwe antwoorden.
Op deze manier groeide dit document als een ongeremde klimplant tegen een kerktoren.
Het boek dat je nu leest trok zich niets aan van mijn voornemen om beknopt te blijven.
Dit groeien bleef maar doorgaan, zo zelfs dat ik mijn eigen tekst niet eens meer dorst te
lezen om te corrigeren omdat ik bang was voor de pagina’s die er als gevolg daarvan weer
aan zouden gaan groeien. Soms denk ik wel dat niet alleen elk vers, maar zelfs elke zin
meerdere zaken noemt die de moeite waard zijn om te onderzoeken.

Het lastige van dit alles is dat dit boek veel te dik is geworden voor de moderne gelovigen.
Ik probeer mij ervan te overtuigen dat de omvang voor mensen die de ernst van het onderwerp
begrijpen, geen probleem zal zijn, maar ben er niet heel gerust op dat dit er veel
zijn.

Een probleem waar ik al schrijvende tegenaan liep was dat zaken die gebeurden op verschillende
momenten in de profetie op dikwijls een andere manier worden beschreven.
Dit leidt er dan toe dat argumenten voor de exegese soms uit teksten komen die pas verderop
in het boek worden uitgelegd. Dit zou kunnen worden opgelost door later in de
tekst weer terug te verwijzen naar zaken die eerder aan de orde zijn geweest. Dit is dan
weer lastig voor mensen die het boek niet van voor naar achter lezen en geen zin hebben om voor de uitleg verschillende zaken bij elkaar te zoeken. Bepaalde belangrijke zaken
komen dus soms wat vaker voor.

Om het probleem van de omvang van dit boek iets te verzachten heb ik een korte samenvatting
geschreven van de gebeurtenissen die zullen plaatsvinden tijdens de grote verdrukking,
in het boekje: De Grote Apocalyps, Wat zegt de Bijbel over het einde van de
huidige tijd? Dit is vooral geschreven voor de generatie die in die gruwelijke grote verdrukking
zal leven en dan de tijd niet heeft om de profetieën te onderzoeken over wat er
dan zal gebeuren.

Een laatste punt waar we in een boek als dit niet omheen kunnen, is de veronderstelling
dat er zeer veel meningen over de Openbaring bestaan. Ofschoon dat aantal heel erg meevalt,
zal ik er toch aandacht aan besteden. Dat doe ik in het slot. Kennis van deze zaken is
vooral boeiend voor mensen met meer theologische interesse.

Pas vele jaren later, toen ik de grootste studie van de profetie al achter de rug had, heb ik
een theologische opleiding gevolgd om mij meer in het theologische ‘vak’ te verdiepen.

De manier van bespreken van de tekst is door deze eerst helemaal te plaatsen. Daarna
werken we door de verzen heen. Soms moet er misschien iets worden teruggebladerd om
de context op te pakken.
Tot slot, de aangehaalde teksten zijn, tenzij anders aangegeven, uit de Hernieuwde Statenvertaling.
Nu is het moment gekomen om de profetie te onderzoeken. Laat deze gave van God aan
de gemeente in deze laatste dagen de plaats krijgen, die zij al veel eerder had moeten hebben.

Leestips

Dit boek over de Openbaring omvat talloze zeer interessante onderwerpen. Ondanks dat
vrijwel alles even belangrijk is, heb ik toch een paar tips.

De beschrijving van Christus in hoofdstuk één is buitengewoon.

De hoofdstukken twee en drie gaan over de zeven fasen van de kerk door de eeuwen
heen. Omdat die fasen voor het grootste deel achter de rug zijn, kunnen we deze profetie
inhoudelijk ook toetsen. Dit heeft geleid tot zo’n honderdtachtig pagina’s kerkgeschiedenis
gespiegeld aan de tekst van zeven briefjes die samen maar twee bladzijden in de Bijbel
in beslag nemen.

Als een rode draad door de Openbaring loopt Gods hemelse troon waarvan de tabernakel
het aardse evenbeeld was. Die wordt dan ook vrijwel helemaal besproken vooral in de
hoofdstukken vier, vijf, acht en elf.

Het nieuw Jeruzalem in hoofdstuk eenentwintig en tweeëntwintig is prachtig.
Het deel dat het meeste tot de verbeelding zal spreken en wat ik zou aanraden om mee te
beginnen, is dat wat gaat over de zesde bazuin. De tekst over deze bazuin beslaat maar
anderhalve pagina in de profetie, maar die geeft ons zoveel informatie dat het uitwerken
zo’n honderdveertig pagina’s in beslag neemt.

De zesde bazuin wordt beschreven vanaf hoofdstuk negen vers dertien tot-en-met hoofdstuk
elf. Hier worden de genoemde maanden en dagen besproken die in de Openbaring,
Ezechiël en in Daniël voorkomen. Met deze tijdsaanduidingen krijgen we een overzicht
van de structuur van de verdrukking, wanneer de gebeurtenissen die worden beschreven
plaatsvinden; wat de rol van de Bijbelse feesten is gedurende de verdrukking en zelfs nog
een deel erna. We ontdekken hier wanneer de tempel wordt herbouwd; in welk jaargetijde
de opname van de kerk zal zijn; waarom welke jaren potentieel meer waarschijnlijk
zijn voor de opname en zelfs dat de verdrukking voor de hele wereld en voor Israël niet
gelijk beginnen. Het is een boel rekenen, maar om die reden ook controleerbaar: zeer aan
te bevelen.

Tot slot, dit hele document valt als een naslagwerk te raadplegen. Daar is het echter niet
voor bedoeld. Het is een doorlopend ‘verhaal’ vanaf de opstanding tot de wederkomst en
daarna. Er wordt ook dikwijls verwezen naar eerder beschreven zaken. Mocht je het toch
niet helemaal willen of kunnen lezen, dan zou ik aanbevelen dit toch zoveel als mogelijk
in de verschillende delen te doen van de structuur. Lees dan bijvoorbeeld de roeping van
Johannes als geheel of de zeven brieven , de troon in de hemel, de zeven zegels en de zeven
bazuinen, de tekens in de hemel vanaf hoofdstuk twaalf tot vijftien vers vijf. Enzovoort. ×