Samenvatting
Poffertjes, vóór de twintigste eeuw ook wel bollebuisjes of broedertjes genoemd, zijn niet zoals wel wordt beweerd in de Bataafs-Franse Tijd (1795-1813) of kort daarna door Franse wafelkramen in Nederland geïntroduceerd, maar zijn oer-Hollands van oorsprong. Bakgeuren stegen reeds in 1660 op uit een broedertjeskraam aan de Magere Varkenmarkt in Rotterdam. De eerste recepten van deze kleine, ronde gebakjes, traditioneel geserveerd met een klont boter en bestrooid met poedersuiker, werden omstreeks 1740 opgetekend in kookschriften. Kort daarna verschenen de eerste poffertjesrecepten in gedrukte vorm.
Met welke ingrediënten werd het beslag in de loop der eeuwen gemaakt, op welke manieren vulden de poffertjesbakkers en -baksters de kuiltjes in de pan en hoe verhitten zij de poffertjespan, wie aten poffertjes en waar? Vragen die in deze uitgave worden beantwoord.
Het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) maakt geen onderscheid tussen poffertjes, bollebuisjes en broedertjes: de drie baksels zijn klein en gelijk van vorm en betekenen bollebuisjes en broedertjes hetzelfde als poffertjes. Door recepten in historische kookboeken en kookschriften met elkaar te vergelijken, is de overeenkomst tussen de drie baksels zonneklaar gebleken.
Poffertjes worden niet alleen in, maar ook buiten Nederland, zowel in als buiten Europa gegeten. Avontuurlijke ondernemers kregen echter niet altijd vaste voet aan de grond. Nederlandse immigranten en hun nakomelingen in Canada en Australië houden de Nederlandse poffertjescultuur levendig.
Inhoudsopgave
Poffertjes, vóٕór 1900 ook broedertjes of bollebuisjes genoemd, zijn kleine ronde gebakjes, die traditioneel opgediend worden met een klont boter en bestrooid worden met poedersuiker. De bakgeuren van deze oer-Hollandse lekkernijen stegen reeds in 1660 op uit een broedertjeskraam in Rotterdam. Geschreven poffertjesrecepten duiken voor het eerst omstreeks 1740 op. Kort daarna verschenen de eerste poffertjesrecepten in gedrukte vorm. In de meeste gevallen niet meer dan een opsomming van ingrediënten. Hoe lang het beslag moet rijzen en op welke manier te bakken, blijven achterwege. Omstreeks 1900 vinden we pas complete recepten in de eerste voor de huishoudscholen gedrukte kookboeken.
Zijn poffertjes, broedertjes, bollebuisjes dezelfde lekkernijen? Door recepten in historische kookschriften en kookboeken met elkaar te vergelijken, is het antwoord volmondig ja. Weliswaar zijn er geen broedertjesrecepten bewaard gebleven, maar in de negentiende eeuw bakten poffertjesbakkers poffertjes én broedertjes en reisden zij met poffertjes- en broedertjeskramen. Kortom zij maakten geen onderscheid. Broedertjes en broedertjeskramen stierven langzaam uit en keerden na 1900 niet meer terug.
In detail wordt de lezer in een tijdreis van beslag naar uitserveren meegenomen. Welke ingrediënten gebruikten de thuis- en professionele poffertjesbakkers voor het poffertjesbeslag? Hoe en waarmee vulden zij de holletjes in de pan en bakplaat op? Hoe serveerden zij de poffertjes? Professionele poffertjesbakkers reisden, en reizen nog steeds, met kramen die als een bouwpakket van kermis naar kermis worden vervoerd. Sommige bakkers namen, en nemen, een vaste seizoenplaats in. Vijftien poffertjes in een portie was lang de standaard, waarvoor in de regel vijftien cent werd betaald.
Poffertjes zijn niet meer weg te denken uit de Nederlandse cultuur. Poffertjes worden, bij wijze van spreken, op iedere hoek van de straat gebakken, op braderieën en op straat in (mobiele) kraampjes, op kermissen en op vaste seizoenplaatsen in traditionele poffertjeskramen en het gehele jaar door in restaurants. Poffertjes worden niet alleen in, maar ook buiten Nederland, zowel in als buiten Europa gegeten. Avontuurlijke ondernemers kregen echter niet altijd vaste voet aan de grond. Nederlandse immigranten en hun nakomelingen in Canada en Australië houden de Nederlandse poffertjescultuur levendig.
Thuiswinkel Waarborg